با ساز و کار گیر بکس بیشتر آشنا شویم

جعبه‌دنده خودرو نقش انتقال قدرت موتور به دیفرانسیل و سپس به چرخ‌ها را ایفا می‌کند. در این مقاله به بررسی ساختار و ساز و کار گیربکس خواهیم پرداخت. با ادامه این مقاله همراه ما باشید.

اهمیت گیر بکس

همانگونه که اشاره شد، نقش جعبه‌دنده در خودرو انتقال قدرت موتور به دیفرانسیل است. اما با توجه به اینکه میزان نیاز به قدرت موتور در شرایط مختلف متغیر است،  با تغییر چرخ‌دنده‌ها و به اصطلاح دنده عوض کردن، نحوه بهره‌گیری از انرژی حاصل از احتراق در موتور، نیز تغییر می‌کند. به این معنا که در صورت نیاز به قدرت بیشتر، از دنده پایین‌تر و در صورت نیاز به سرعت و شتاب بیشتر، از دنده بالاتر استفاده می‌شود. به عبارتی اهمیت این قسمت از خودرو، به دلیل نقش آن در هماهنگی بین شرایط مختلف رانندگی و انرژی حاصل از موتور است.

تعویض دنده در خودروها در گیربکس اتفاق می‌افتد

دانستی‌های جعبه‌دنده

گیر بکس با توجه به نوع کارکرد آن به دو دسته تقسیم می‌شود:

جعبه‌دنده دستی:

در این نوع جعبه‌دنده عملیات تغییر دنده کاملا، به صورت دستی و توسط راننده صورت می‌گیرد. به این شکل که راننده زمانی که دسته دنده را حرکت می‌دهد، با تغییر حالت در لیور یا همان ماهک دنده، چرخ‌دنده‌ها در جعبه‌دنده تغییر می‌کنند و دنده عوض ‌می‌شود.

جعبه‌دنده خودکار یا  اتوماتیک:

همانگونه که از نام آن نیز پیداست، این نوع جعبه‌دنده به صورت خودکار دنده را تعویض می‌کند. در این مدل، جعبه‌دنده با استفاده از سنسور‌هایی، زمان تغییر دنده را تشخیص می‌دهد و با استفاده از فشار داخلی روغن، دنده را تغییر می‌دهد.

هنگام تغییر دنده باید انتقال قدرت متوقف شود. اینکار در جعبه‌دنده‌های دستی به وسیله کلاچ صورت می‌گیرد و خودرو در وضعیت خلاص قرار می‌گیرد.

 گیربکس و اجزای آن

اجزای سازنده گیربکس دستی در زیر آورده شده است:

شفت ورودی گیربکس :

شفت ورودی در جعبه‌دنده دستی وظیفه انتقال نیرو از موتور به جعبه‌دنده‌ را دارد. این شفت نیروی خود را از صفحه کلاچ و صفحه کلاچ نیز نیروی خود را از فلایویل که به میلنگ متصل است می‌گیرد.

شفت خروجی گیربکس :

وظیفه انتقال نیرو از گیربکس به دیفرانسیل را بر عهده دارد.

ماهک یا لیور دنده گیربکس :

ماهک متشکل از میله‌هایی بوده که وظیفه تغییر محل قرارگیری چرخ‌دنده‌ها و در نهایت تغییر دنده را بر عهده دارد. همانگونه که در قسمت‌های بعدی نیز اشاره خواهد شد، ماهک با تغییر محل قطعه‌ای به نام کلاچ سگی یا دندانه سگی، تعویض دنده را انجام می‌دهد.

چرخ‌دنده‌ها:

چرخ‌دنده‌ها وظیفه انتقال نیرو از یک شفت به شفت دیگر را بر عهده دارند. زمانی که راننده دنده عوض می‌کند، وضعیت با هر بار تغییر دنده، وضعیت درگیری چرخ‌دنده‌های دو شفت تغییر می‌کند و به این صورت قدرت و شتاب خودرو تغییر می‌کند.

گیربکس اتوماتیک

گیربکس اتوماتیک اجزای متفاوت با نوع دستی داشته که ساز و کار آن نیز متفاوت است. از مهم‌ترین اجزای تشکیل دهنده این نوع گیربکس عبارتند از:

مبدل گشتاور:

مبدل گشتاور وظیفه انتقال نیرو از موتور به شفت ورودی را دارد. مبدل گشتاور این کار را بر اساس نیروی هیدرولیکی حاصل از جریان روغن موجود در آن انجام می‌دهد. مبدل گشتاور دارای چهار قسمت است: پمپ، استاتور، توربین و کلاچ.

چرخ‌دنده سیاره‌ای:

زمانی که خودور با سرعت بالاتری حرکت می‌کند، به گشتاور کمتری نیاز دارد. سیستم انتقال قدرت می‌تواند به کمک نسبت دنده‌ها میزان گشتاور ارسال شده به چرخ‌های خودرو را کم یا زیاد کند. هر چه نسبت دنده کمتر باشد ، گشتاور بیشتری را نیز شاهد خواهیم بود و بالعکس هر چه نسبت دنده بالاتر باشد ، گشتاور کمتر خواهد بود.

 

همانگونه که می‌دانیم، در یک گیر بکس  دستی ، باید دنده را تغییر دهید تا نسبت دنده تغییر کند. اما در گیربکس اتوماتیک ، نسبت دنده‌ها به طور خودکار کم و زیاد می شوند. این تغییرات به لطف طراحی هوشمندانه چرخ‌دنده سیاره‌ای اتفاق می‌افتد. یک چرخ‌دنده سیاره‌ای از سه جز تشکیل شده است:

چرخ‌دنده خورشیدی:

همانگونه که در تصویر زیر هم مشاهده می‌کنید، این چرخ‌دنده در مرکز این سیستم قرار دارد.

چرخ‌دنده رینگی:

این چرخ‌دنده به صورت یک دایره بوده که دنده‌های آن در داخل قرار دارند و سایر چرخ‌دنده‌ها را احاطه کرده است.

دنده پینیون:

این چرخ‌دنده‌ها حول چرخ‌دنده خورشیدی می‌چرخند.

چرخ‌دنده سیاره‌ای

 

ساز و کار جعبه‌دنده دستی چگونه است؟

در این قسمت قصد داریم ساز و کار گیر بکس  دستی را توضیح دهیم و نحوه تعویض‌دنده را بررسی کنیم. به تصویر زیر دقت کنید.

 

ساختار گیربکس دستی

 

ساختار گیربکس دستی

تصویر فوق نمای کلی از چرخ‌دنده‌ها، شفت ورودی و شفت خروجی می‌باشد. میله فوقانی نیز همان ماهک یا لیور دنده است که به دسته دنده متصل است. زمانی که راننده خودرو را در دنده یک قرار می‌دهد، قطعه بنفش رنگ سمت چپ، که بین چرخ‌دنده‌های آبی واقع شده‌اند را به سمت چرخ‌دنده شماره یک می‌راند و به آن قفل می‌کند. به این قطعه دندانه سگی یا کلاچ سگی گفته می‌شود. در این حالت کوچکترین چرخ‌دنده قرمزرنگ در مقابل بزرگترین چرخ‌دنده آبی روی شفت خروجی قرار می‌گیرد. این حالت بیشترین قدرت و کمترین شتاب را برای خودرو به همراه دارد.

به همین ترتیب، همین دندانه سگی با جفت شدن با چرخ‌دنده شماره دو، خودرو را در حالت دنده دو قرار می‌دهد که به دلیل تغییر شعاع چرخ‌دنده‌ها شتاب خودرو در مقایسه با دنده یک بیشتر می‌شود. هرچه به سمت دنده‌های بالاتر پیش برویم، شتاب بیشتر شده و قدرت کمتر می‌شود.

وضعیت دنده سه نیز با اتصال دندانه سگی وسط در تصویر بالا با چرخ‌دنده شماره سه حاصل می‌شود. پس از خارج شدن از حالت دنده سه و قرار دادن خودرو در دنده چهار، داندانه سگی مذکور به چرخ‌دنده شماره چهار قفل می‌شود. در نهایت نیز، زمانی که راننده خودرو را در دنده پنج قرار می‌دهد، ابتدا دندانه سگی وسط آزاد شده و سپس دادنه سگی سمت را با چرخ‌دنده شماره پنج قفل می‌شود.

با جفت شدن دندانه سگی سمت راست با چرخ‌دنده R نیز خودرو در وضعیت دنده عقب قرار می‌گیرد.

جمع بندی

زمانی که خودرو در وضعیت خلاص قرار دارد هیچ کدام از دندانه سگی‌ها با چرخ‌دنده‌ها آبی تماس ندارند. همانگونه که قبلا هم اشاره شد، تغییر دنده در گیر بکس دستی، باید با گرفتن کلاچ همراه باشد. زمانی که سعی می‌کنید با بدون کلاچ یا با کلاچ‌گیری ناقص دنده را جا بزنید، سر و صدایی را می‌شنوید. این صداها ناشی از درگیر شدن دندانه سگی با چرخ‌دنده‌ها است.

 

محصولات ما :

مقالات مرتبط :

 

مارا در اینستاگرام دنبال کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هفده + 10 =